Ulttyq Bank Tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baımaǵambetov2021 jáne 2022 jyldyń birinshi jartysyndaǵy ınflıasııa, JIО́ jáne tólem balansynyń boljamdary jáne bazalyq mólsherlemeni ustap turýdyń sebepteri týraly aıtty, dep jazady Egemen.kz.
Bıylǵy jyldyń sońyna deıin Brent markaly munaı baǵasy barreline orta eseppen 40 dollar bolady. Bazalyq ssenarıı 2021 jyldan bastap 2022 jyldyń birinshi jartysyna deıin 40 dollardan 45 dollarǵa ózgerdi. 2020 jylǵa arnalǵan JIО́ boljam 2,5-2,7% sheginde túzetildi. Bul negizinen naqty JIО́ traektorııasynyń tómendeýine jáne eldiń jekelegen aımaqtaryndaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna baılanysty.
Epıdemıologııalyq ahýaldyń turaqtalýymen, álemdik ekonomıkanyń jáne ishki suranystyń qalpyna kelýimen JIО́ dınamıkasy 2021 jyldyń ekinshi toqsanynda oń aýmaqqa enedi. Kelesi jyldyń aıaǵynda ósý qarqyny 3,7-4,0% quraıdy. 2022 jyldyń birinshi jartysyndaǵy ınflıasııa osy deńgeıden kóterilmeıdi.
Investısııalyq belsendilik artady
Buǵan ishki jáne syrtqy suranystyń ósýi, daǵdarysqa qarsy memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýy jáne keıinge qaldyrylǵan ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýy yqpal etedi.
Kelesi jylǵa arnalǵan ınflıasııa boljamdary aıtarlyqtaı ózgergen joq. 2021 jyldyń aıaǵynda jyldyq ınflıasııa 4-6% deńgeıiniń joǵarǵy shegine qaraı baıaýlaıdy.
О́ndiris oryndarynyń jabylýyna jáne kiristerdiń tómendeýine baılanysty tutynýshylyq belsendiliktiń tómendeýine qaramastan, COVID-19 pandemııasy bastalǵannan beri jyl saıynǵy azyq-túlik baǵalarynyń ósýiniń jedeldeýi baıqalady. Syrtqy azyq-túlik baǵalary Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesi Reseı Federasııasyndaǵy ınflıasııadan da kórinedi. Qarashada Reseıdegi ınflıasııa 4,4% deıin ósti, bul Reseı Bankiniń josparlanǵan jáne qazan aıyndaǵy boljamynan asyp tústi. Onyń jedeldeýine qanttyń, kúnbaǵys maıynyń qymbattaýy jáne álemde astyqtyń qymbattaýy áser etti.
Azyq-túlik ınflıasııasy báseńdeıdi
Qazaqstanda jazdyń ekinshi jartysynan bastap azyq-túlik ınflıasııasynyń báseńdeýi baıqaldy. Qarasha aıynda jyldyq ósim 10,8% qurady. Sonymen qatar, azyq-túlik baǵalary óte qubylmaly jáne syrtqy áserge ushyraıdy. Álemdik azyq-túlik baǵalarynyń, atap aıtqanda ósimdik maılary men dándi daqyldardyń kúrt ósýin eskere otyryp, ınflıasııaǵa qarsy táýekelder saqtalady.
Azyq-túlik naryǵynyń ishki ınflıasııaǵa áseri
Áser etý dárejesin ımportqa táýeldiliktiń úlesi, kólik jáne tranzaksııalyq shyǵyndar deńgeıi, saýda jáne proteksıonıstik saıasat, belgili bir aýylsharýashylyq sektory úshin sýbsıdııalar deńgeıi, valıýta baǵamynyń ózgerýine qarap baǵalaýǵa bolady.
Jalpy, eksporttyq shekteýleri nemese basqa saýda kedergileri joq taýarlar «bir baǵa zańyna» baǵynady. Iаǵnı, ishki naryqtaǵy baǵalar halyqaralyq naryqtardaǵy baǵalarǵa sáıkes keledi. Otandyq óndirýshiler halyqaralyq naryqtaǵy baǵa ishki naryqtan joǵary bolsa, óz ónimderin syrtqy naryqqa satady.
Tólem balansynyń jaǵdaıy
Jaǵdaıdyń belgili bir jaqsarýy negizinen munaı salasynda jumys isteıtin sheteldik ınvestorlarǵa tólenetin kiristiń tómendeýine baılanysty, munaı baǵasynyń jáne ony óndirý kóleminiń tómendeýine baılanysty. Aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy kelesi jyly 6,5 mıllıard dollarǵa jetedi dep kútilýde, bul birqatar faktorlarǵa baılanysty.
Birinshiden, taýar naryqtaryndaǵy baǵalar baıaý qalpyna keledi, al munaı óndirý men eksport aıtarlyqtaı óspeıdi. Munaı baǵasynyń ósýi qalypty bolsa da, shıkizat salasynda jumys isteıtin tikeleı sheteldik ınvestorlarǵa tólemder kólemin ulǵaıtýǵa ákeledi. Ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelýine baılanysty ımporttyq taýarlarǵa ishki suranys artady, bul ınvestısııalyq baǵdarlamalar men bastamalarmen qoldaý tabady.
Syrtqy saýda balansynyń jaqsarýyn tejep, ımport eksportqa qaraǵanda tez ósedi dep kútilýde. Investısııalar men aralyq taýarlar boıynsha eń úlken ósim kútilýde. Bizdiń esepteýlerimiz boıynsha 2020 jyly da tómendemeıtin azyq-túlik jáne azyq-túlik emes tutyný taýarlarynyń ımporty 2021 jyly óse beredi. Jalpy, aǵymdaǵy shottyń dınamıkasy bizdiń ekonomıkamyzdyń qurylymdyq erekshelikteriniń saldary bolyp tabylady.
2021 jyly ınflıasııa dınamıkasy qandaı bolady
Bazalyq mólsherleme týraly sheshimder tek otandyq ekonomıkadaǵy jaǵdaıdy eskerip qana qoımaı, sonymen qatar jaǵdaıdyń odan ári damýyna arnalǵan boljamdar men kútýlerdi eskere otyryp qabyldanady.
Aǵymdaǵy jyldyń qarasha aıynda ınflıasııa 7,3% deıin ósti jáne ınflıasııalyq kútýler 7,8% deıin ósti.
Qysqa merzimdi faktorlar men belgisizdik áserinen ınflıasııalyq kútýlerdiń joǵary sezimtaldyǵy ınflıasııany bekitpeý qaýpin týdyrady. Tıisinshe, bul bizdiń ınflıasııaǵa qarsy qysymnyń bizdiń aldyńǵy boljamdarmen salystyrǵanda kúsheıýine ákelýi múmkin. Táýekel balansy qysqa merzimdi ınflıasııalyq faktorlarǵa aýysty
Osyny eskere otyryp, Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 9% deńgeıinde ustady, bul 2021-2022 jyldardaǵy maqsatqa 4-6% jetýge jaǵdaı jasaıdy.
Syrtqy valıýtalyq jaǵdaılardy baǵalaý
Bizdiń boljamdarymyz boıynsha, AQSh-tyń Federaldy rezervtik stavkasy arqyly kórsetilgen qarapaıymdylyq úshin syrtqy aqsha sharttary boljamdy kezeńniń soońyna deıin nólge jýyq bolady dep oılaımyz. Sonymen birge damyǵan elder «ótimdilik tuzaǵyna» baılanysty suranysty yntalandyrý úshin dástúrli emes ádisterdi qoldanady, bul da jumsaq álemdik aqsha-nesıe jaǵdaılaryn saqtaıdy. Ekonomıkasy damyǵan elderdegi eleýli deflıasııalyq táýekelderdi eskere otyryp, nólge jaqyn stavka kezeńi jetkilikti uzaq bolýy múmkin. Bul kóp nárse álemdik suranystyń qalpyna kelý jyldamdyǵyna, vaksınalardyń taralýyna jáne epıdemıologııalyq jaǵdaıdyń qalypqa kelýine baılanysty, dedi Aqyljan Baımaǵambetov.
Qazirgi ýaqytta damyǵan jáne damýshy elderdegi ortalyq bankterdiń is-áreketterine súıene otyryp, aqsha-kredıt saıasatynyń dástúrli quraldaryn qoldana otyryp aqsha-nesıe jaǵdaılaryn jeńildetý týraly ortaq sheshimge kelýi ábden múmkin. Reseı Banki óziniń negizgi mólsherlemesin sońǵy ret 27 shildede tómendetti. 2020 jyldyń 18 jeltoqsanynda taǵy da ózgerissiz qaldyrdy.
Jeltoqsan aıynda Meksıka Banki stavkany qatarynan ekinshi ret ózgerissiz qaldyrdy. Indonezııa banki de sońǵy otyrysta óziniń negizgi stavkasyn ózgertken joq.